เถาจือนั่งอยู่บนม้านั่งตัวยาวตรงประตูห้องโถง ม้านั่งตัวนั้นทั้งกว้างทั้งยาว แม้จะเรียกว่าม้านั่ง แต่ที่จริงเป็นม้านั่งยาวสองตัวนำมาวางชิดกัน นั่งแล้วมั่นคงกว่าเก้าอี้ธรรมดาเสียอีก
เธอก้มมองขาขวาที่วางอยู่บนม้านั่ง น่องถูกดามด้วยไม้และพันด้วยผ้ารัดแน่นหนา จนดูหนาเป็นสามเท่าของขาซ้าย
ทุกวันเธอต้องมองขาข้างนี้อยู่หลายครั้ง มองนานเข้า เธอก็เริ่มชินกับความเทอะทะและขัดตาของมัน มีเพียงกลิ่นที่ลอดออกมาจากใต้ผ้าพันแผลเท่านั้นที่ทำให้รู้สึกไม่สบายใจอยู่เสมอ
เธอแยกไม่ออกว่านั่นเป็นกลิ่นยาหรือกลิ่นอะไรอย่างอื่น จาง ๆ อับ ๆ คล้ายมีบางสิ่งถูกคลุมไว้จนเน่าเสีย เธอรู้เพียงว่าพี่ซุ่นจื่อที่ชอบเล่นกับพี่ว่านหลิน ทุกครั้งที่เดินผ่านเธอ จะต้องบีบจมูกแล้วเรียกเธอว่า “เมียยัยหนอนเหม็น”
ที่จริงเธอไม่ได้รู้สึกไม่ชอบพี่ซุ่นจื่อ เขาเป็นคนแรกที่เรียกเธอว่า ‘เมียหนอนเหม็นของจางว่านหลิน’ ต่อมาถึงค่อยเรียกสั้น ๆ ว่า ‘เมียหนอนเหม็น’
เธอยอมรับว่าตัวเองเป็นภรรยาของพี่ว่านหลิน หากไม่มีคำว่า ‘หนอนเหม็น’ อยู่ด้วยก็คงจะดีกว่านี้
เธอแอบภาวนาในใจให้หมอรีบมา จะได้ถอดไม้ดามที่น่ารำคาญนี่ออกเสียที เมื่อถึงตอนนั้นเธอก็จะไม่เหม็นอีก เมื่อก่อนเธอก็ไม่เหม็น พี่ซุ่นจื่อจะได้ไม่เรียกเธอว่าเมียหนอนเหม็นอีก
คราวก่อนที่หมอมาทำแผล เขาบอกว่าคราวหน้าก็ถอดไม้ดามได้แล้ว
เธอจำไม่ได้แล้วว่าพันผ้ารัดขาไว้นานกี่วัน ตัวเธอเองนับไม่เป็นด้วยซ้ำ ได้ยินเพียงแม่ของพี่ว่านหลินบอกว่าเกินหนึ่งเดือนแล้ว
แต่หนึ่งเดือนมีกี่วัน เธอก็ไม่รู้เหมือนกัน
ช่วงแรกเธอต้องนอนอยู่บนเตียงทุกวัน เพิ่งไม่นานมานี้เองที่ได้รับอนุญาตให้นั่งอยู่ในห้องโถงนี้ทุกวัน นั่งนานเข้าก็ปวดก้นมาก เธอนั่งไม่ไหวแต่ก็ไม่กล้าขัดคำ จึงได้แต่เปลี่ยนท่านั่งหรือขยับก้นไปมาอยู่เรื่อย ๆ
ประตูรั้วลั่นเอี๊ยดเมื่อถูกผลักเปิด เถาจือเงยหน้าขึ้น ก็เห็นจางว่านหลินสะพายกระเป๋าหนังสือเดินเข้ามา ด้านหลังยังมีพี่ซุ่นจื่อที่อยู่บ้านข้าง ๆ ตามมาด้วย
จางว่านหลินเดินเข้าลานบ้านแล้วถลึงตามองเธออย่างแรง ไม่พูดอะไรสักคำ ก่อนมุ่งตรงไปยังห้องตะวันตก
เถาจือก้มหน้าลง แสร้งทำเป็นไม่เห็นสายตานั้น แล้วหันกลับไปมองขาของตัวเอง
จ้าวซุ่นจื่อไม่ได้รีบตามเข้าไปในห้องตะวันตก เขายิ้มกริ่มเดินอ้อมมายืนตรงหน้าเถาจือ โน้มตัวเข้าใกล้ขาของเธอ ทำท่าดมอย่างเสแสร้ง ก่อนจะย่นหน้า ทำท่าราวกับคลื่นไส้จะอาเจียน แล้วกดเสียงพูดว่า “เมียหนอนเหม็น”
เถาจือไม่กล้าโต้กลับ พี่ซุ่นจื่อสูงกว่าพี่ว่านหลินครึ่งศีรษะ ปกติก็มักเล่นด้วยกันกับพี่ว่านหลิน ทั้งสองสนิทกันราวกับเป็นคนเดียวกัน เธอได้แต่มองอีกฝ่ายอย่างเหม่อลอย ขยับริมฝีปากเล็กน้อย แต่สุดท้ายก็ไม่ได้พูดอะไร
“จ้าวซุ่นจื่อ” เสียงของจางว่านหลินดังมาจากห้องตะวันตก ฟังดูไม่ค่อยสบอารมณ์นัก
“มาแล้ว ๆ” จ้าวซุ่นจื่อตอบ ก่อนหันกลับมามองเถาจืออีกครั้ง แล้วเบ้ปาก “หนอนเหม็น เหม็นจริง ๆ” พูดจบก็วิ่งเข้าไป
เถาจือก้มหน้าลงอีกครั้ง ใช้นิ้วค่อย ๆ แกะลายไม้บนหน้าม้านั่ง
เธอรู้ว่า ตอนนี้ก็นับว่าดีมากแล้ว
วันแรกที่ท่านลุงจางพาเธอกลับมา จางว่านหลินก่อเรื่องจนลานบ้านวุ่นวายไปหมด ตายยังไงก็ไม่ยอมรับเธอเป็น “ภรรยา” บอกว่าเธอเป็นตัวอัปลักษณ์ เป็นยัยน้ำมูก เขายอมไม่มีภรรยาไปตลอดชีวิต ออกบวชเป็นพระก็ยังดีกว่ารับเธอเป็นภรรยา
เขาถึงกับงอน ไม่ยอมขึ้นโต๊ะกินข้าวอยู่สองวันเต็ม ๆ ท้ายที่สุดท่านลุงจางโกรธขึ้นมา เขาถึงยอมหน้าบึ้งมากินข้าว
เถาจือไม่รู้ว่าการเป็นพระหมายถึงอะไร และไม่รู้ว่าทำไมจางว่านหลินถึงบอกว่าเธอขี้เหร่ เธอรู้เพียงว่าจางว่านหลินไม่อยากยอมรับเธอเป็นภรรยา
เธอยังจำคำพูดของแม่ได้—แม่บอกว่าพ่อได้หมั้นเธอไว้กับพี่ว่านหลินแห่งบ้านท่านลุงจาง เธอต้องเป็นเจ้าสาวเด็กของพี่ว่านหลินให้ได้
เรื่องที่ผ่านมานานแล้ว เธอจำได้ไม่มากนัก เธอจำได้เลือนรางเพียงว่ามีครอบครัวแซ่จางครอบครัวหนึ่งสนิทสนมกับบ้านของเธอ ท่านลุงจางเป็นบัณฑิตซิ่วไฉ สอนหนังสืออยู่ที่สำนักศึกษาในหมู่บ้าน ส่วนป้าจางปักผ้าเป็นลวดลายดอกไม้สวย ๆ ได้สารพัด พวกเขามีลูกชายคนหนึ่งที่เธอเรียกว่าพี่ เขาเข้าเรียนหนังสือมานานแล้ว ทั้งสองไม่เคยเล่นด้วยกันมาก่อน
เธอเริ่มจดจำเรื่องราวต่าง ๆ ได้จริง ๆ ตั้งแต่วันที่พ่อแม่จากไป
ที่จริงจนถึงตอนนี้เธอก็ยังอธิบายไม่ได้ว่าวันนั้นเกิดอะไรขึ้นบ้าง
เธอรู้เพียงว่าตื่นขึ้นมากลางดึก แล้วพบว่าตัวเองนอนอยู่บนเนินเขา ท้องฟ้ามืดมิด รอบด้านมีแต่เงาต้นไม้และก้อนหินแปลกหน้า เธอหาพ่อไม่เจอ หาแม่ไม่เจอ มีเพียงเสียงแมลงกับเสียงนกร้องอยู่รอบตัว
เธอกลัวมาก จึงร้องไห้เสียงดังจนคอแหบ
ระหว่างที่ร้องไห้ จู่ ๆ เธอก็ได้ยินเสียงหนึ่งแผ่วเบา อ่อนโยน ลอยมาจากความมืด “เถาจือ อย่าร้อง… อย่าร้อง… แม่อยู่นี่…”
เธอเที่ยวตามหาไม่หยุด ในที่สุดก็เห็นแม่อยู่ข้างต้นไม้ แม่ล้มอยู่บนพื้น ไม่ขยับเขยื้อน และไม่ได้เข้ามากอดเธอ
เธออยากลุกขึ้นเดินไปหาแม่ แต่ขาเจ็บจนลุกไม่ขึ้น สุดท้ายจึงทำได้เพียงคลานไปหา
เมื่อคลานไปถึงข้างแม่ เธอยื่นมือสกปรกมอมแมมไปเขย่าแขน แม่เพียงค่อย ๆ ยกมือข้างหนึ่งขึ้นมาวางบนใบหน้า ใช้ปลายนิ้วเช็ดน้ำตาให้เธอเบา ๆ
“เถาจือของเราไม่ร้องนะ เถาจือของแม่ไม่ร้อง…”
“ไม่ร้องนะ ต่อไปเหลือเถาจือคนเดียวก็ห้ามร้องไห้”
“เถาจือ จำไว้นะ ร้องไห้ไปก็ไม่มีประโยชน์ ต่อไปห้ามร้องไห้เด็ดขาด”
……
คืนนั้นแม่พูดกับเธออยู่ตลอด คุยกับเธอไปครึ่งค่อนคืน จนกระทั่งขอบฟ้าเริ่มสว่าง
“เถาจือ แม่เหนื่อยแล้ว ขอหลับสักหน่อยนะ”
“เถาจือ อย่าเพิ่งหลับได้ไหม เดี๋ยวมีคนมาแล้วค่อยปลุกแม่”
เถาจือพยักหน้าแรง ๆ แล้วตอบว่าตกลง
ต่อมาในที่สุดก็มีคนมา เธอรีบเรียกแม่สุดเสียง เรียกซ้ำแล้วซ้ำเล่าให้แม่ลุกขึ้น
แต่แม่ก็ไม่ตอบเธอสักครั้ง
ผู้คนกลุ่มใหญ่ล้อมรอบเธอ บอกว่าแม่ตายแล้ว พ่อก็ตายอย่างน่าเวทนา เด็กผู้หญิงคนนี้ช่างมีชะตาอาภัพ
ตอนนั้นเองเธอถึงได้รู้ว่าแม่ตายแล้ว พ่อก็ตายแล้ว
เธอไม่เคยเห็นคนตาย จึงไม่รู้ว่าความตายเป็นอย่างไร แต่เคยได้ยินลูกพี่ลูกน้องชายหลายคนจากบ้านอารองพูดว่า แม่ของเจ้าตั้นในหมู่บ้านตายแล้ว มีคนเอาศพใส่โลงไม้แล้วฝังลงในดิน
หลังจากนั้น ผู้คนในหมู่บ้านก็ไม่เคยเห็นแม่ของเจ้าตั้นอีกเลย
ต่อมาเจ้าตั้นน่าสงสารมาก เห็นคนอื่นกินอะไรก็ได้แต่น้ำลายสอ แถมยังสกปรกและเหม็นอยู่เสมอ เด็ก ๆ ในหมู่บ้านต่างพูดว่าเจ้าตั้นกลายเป็นเจ้าตั้นเหม็นตัวจริงไปแล้ว
ทุกคนบอกว่าพ่อตายแล้ว แม่ก็ตายแล้ว เธอเองก็ต้องถูกฝังลงดินเหมือนกัน แล้วจะไม่ได้พบพวกเขาอีก ต่อไปก็เหลือเธออยู่คนเดียว เธอจะยิ่งน่าสงสารกว่าเจ้าตั้นเสียอีก อย่างน้อยเจ้าตั้นก็ยังมีพ่อ
เถาจือไม่อยากให้แม่ตาย เธอหมอบอยู่บนตัวแม่ ร้องเรียกให้แม่ลุกขึ้น แต่คนรอบข้างกลับดึงเธอออก ไม่ยอมให้แตะแม่
เธอร้องเรียกอยู่นาน จนเสียงหายไปหมดแล้วแม่ก็ยังไม่ตอบ ต่อมาเธอเห็นปู่กับย่ามา ลุง ๆ ของเธอก็มาด้วย ท่านลุงจางก็มาด้วยเช่นกัน
เธอถูกพากลับบ้านของตัวเอง หมอใช้ไม้หลายแผ่นกับผ้ารัดพันขาให้เธอ เจ็บมาก เจ็บเหลือเกิน แต่เธอไม่ได้ร้องไห้
แม่เคยบอกเธอว่า ต่อไปอย่าร้องไห้อีก ร้องไปก็ไม่มีประโยชน์
หลายวันนั้นมีผู้คนเข้าออกบ้านไม่ขาดสาย ปู่ย่ากับลุง ๆ ค้นข้าวของทั่วบ้าน ทั้งตู้ทั้งหีบถูกเปิดออก ของถูกทิ้งเกลื่อนพื้น บ้างก็ถูกเอาไป บ้างก็ถูกโยนกลับไปไว้ที่เดิม
เธอเพียงกอดเสือผ้าของตัวเองไว้ แล้วมองพวกเขา
วันที่พ่อแม่ถูกฝังลงดิน เธออยากถูกฝังไปพร้อมกัน ไม่อยากแยกจากพวกเขา แต่คนรอบข้างไม่ยอม ขาของเธอเดินไม่ได้ จึงถูกคนอื่นอุ้มอยู่ตลอด
หลังฝังพ่อแม่ลงดิน คนในบ้านก็ทะเลาะกันเสียงดัง เธอฟังไม่เข้าใจว่าพวกเขาทะเลาะเรื่องอะไรกันแน่ คล้ายว่าจะเกี่ยวกับเธอ เพราะพวกเขาพูดชื่อเถาจือหลายครั้ง แต่ก็คล้ายจะไม่เกี่ยวกับเธอ เพราะไม่มีใครถามเธอสักคำ
สุดท้ายย่าถึงพูดกับเธอว่า “ต่อไปเถาจืออยู่กับปู่ย่านะ พวกเราจะย้ายมาอยู่ที่นี่กับครอบครัวอาเล็กของเจ้า”
เถาจือมองย่า แล้วหันไปมองทุกคนในห้อง ก่อนจะหยุดสายตาไว้ที่ท่านลุงจาง
“หนูจะไปบ้านท่านลุงจาง” เธอพูดอย่างสงบนิ่ง “หนูเป็นภรรยาของพี่ว่านหลิน หนูจะไปบ้านเขา”
ทุกคนต่างมองเธอด้วยความตกใจ รวมถึงท่านลุงจางด้วย
“แม่บอกหนู” เมื่อเห็นพวกเขาคล้ายไม่เชื่อ เถาจือจึงพูดเสริมอีกว่า “พ่อหมั้นหนูไว้กับพี่ว่านหลินตั้งนานแล้ว ให้เป็นภรรยา แม่บอกหนู”
คำพูดของแม่ย่อมเป็นความจริง แม่ไม่เคยหลอกเธอ
เธอเชื่อฟังแม่มาตลอด แม่บอกว่าเธอเป็นเด็กดี
ทุกคนมองหน้ากันอยู่ครู่หนึ่ง จากนั้นสายตาก็หันไปยังท่านลุงจางที่เธอพูดถึง
เถาจือก็มองท่านลุงจางเช่นกัน
แม่เคยบอกว่า ต่อไปอย่าเชื่อคำพูดของปู่กับย่า ให้เชื่อท่านลุงจางเท่านั้น ท่านลุงจางเป็นคนดี ทั้งครอบครัวของเขาก็เป็นคนดี เธอต้องเป็นภรรยาของพี่ว่านหลินให้ได้ เชื่อฟังท่านลุงจางกับป้าจาง และต้องกอดเสือผ้าของเธอไว้แน่น ๆ ด้วย
คืนนั้นแม่พูดเรื่องเหล่านี้กับเธอซ้ำแล้วซ้ำเล่า ยังให้เธอทวนหลายครั้ง ถึงกับให้เธอสัญญาครั้งแล้วครั้งเล่าว่าจะต้องเป็นภรรยาของพี่ว่านหลินให้ได้
คำพูดของแม่ไม่มีทางผิด เธอกอดเสือผ้าไว้แน่นตลอด มันเป็นของที่แม่เย็บให้เธอด้วยมือตัวเอง
แม่บอกให้เธอเป็นภรรยาของพี่ว่านหลิน เรื่องนี้ก็ต้องไม่ผิดแน่ เธอต้องเป็นภรรยาของพี่ว่านหลินให้ได้
ต่อมา ท่านลุงจางก็พาเธอกลับบ้าน