สวี่ต้าหม่าถูกปลุกให้ตื่นด้วยแรงเขย่า
“ต้าหม่า ต้าหม่า! ยังนอนอยู่อีกเหรอ? เดี๋ยวก็ไปโรงเรียนสายหรอก!”
เสียงนั้นไม่ดังนัก แต่ฟังดูร้อนใจอยู่ไม่น้อย
สวี่ต้าหม่าลืมตาขึ้นอย่างงัวเงีย ก็เห็นใบหน้าหนึ่งยื่นเข้ามาใกล้ เป็นผู้หญิงอายุราวสามสิบต้น ๆ คิ้วตาโค้งมน มุมปากมีรอยยิ้มติดอยู่สามส่วน ผมรวบเป็นมวยไว้ด้านหลัง ใช้ปิ่นไม้เก่า ๆ ปักยึดไว้
เฉียนซิ่วอิง
แม่ของสวี่ต้าหม่า
สวี่ต้าหม่านิ่งคิดอยู่สองวินาที ความทรงจำเมื่อคืนก็ถาโถมกลับมาเหมือนกระแสน้ำ
เตียงเตา คานบ้าน ตะเกียงน้ำมันก๊าด บ้านเลขที่ 95 ในตรอกหนานหลัวกู่เซี่ยง……
สวี่ต้าหม่าขานรับว่า “อืม ตื่นแล้ว”
เสียงที่เปล่งออกมากลับสดใสกังวานอย่างเสียงเด็กหนุ่ม ทำเอาเจ้าตัวชะงักไป
เฉียนซิ่วอิงหันหลังเดินออกไปแล้ว ปากก็พร่ำบอกว่า “เร็วเข้า ๆ อย่าอืดอาด”
สวี่ต้าหม่าดึงผ้าห่มออกแล้วลุกขึ้นนั่ง อากาศต้นฤดูใบไม้ผลิยังหนาวเย็น ในห้องเย็นยะเยือกจนเขาสะดุ้ง รีบเอื้อมมือไปหยิบเสื้อผ้าที่วางซ้อนกันอยู่ข้างหัวเตียง
เสื้อผ้าฝ้ายสีน้ำเงินเข้ม ซักจนสีซีด ขอบแขนเสื้อรุ่ยเป็นขุย
กางเกงผ้าสีดำ ตรงหัวเข่าปะด้วยผ้าสี่เหลี่ยมเย็บอย่างประณีต เป็นฝีมือของเฉียนซิ่วอิง
ยังมีเสื้อกั๊กบุฝ้ายบาง ๆ อีกตัว ใส่ไว้ชั้นในสุด
เขาสวมเสื้อผ้าทีละชิ้น ตอนแรกท่าทางยังเก้ ๆ กัง ๆ เพราะร่างนี้เพิ่งอายุ 11 ปี ความยาวแขนขาไม่เหมือนกับที่เขาจำได้
แต่ความทรงจำของเจ้าของร่างเดิมผุดขึ้นมาเองราวกับสัญชาตญาณ—สอดแขนซ้ายก่อน แล้วค่อยแขนขวา ติดกระดุมจากบนลงล่าง กระดุมเม็ดที่สามแน่นไปหน่อย ต้องออกแรงสักนิด
แต่งตัวเสร็จแล้ว
เขาก้มมองตัวเอง เด็กตัวผอมกะหร่อง เสื้อผ้าหลวมโคร่ง แต่ยังดูมีชีวิตชีวาดี
แล้วจู่ ๆ เขาก็นึกเรื่องสำคัญขึ้นได้ จึงผลักประตูพุ่งออกไป
พื้นอิฐเขียวหน้าห้องปีกตะวันออกในเรือนหลังเย็นเฉียบ เหยียบลงไปแล้วบาดฝ่าเท้า
บ้านเลขที่ 95 เป็นเรือนสามชั้น
ส้วมอยู่ตรงมุมตะวันตกเฉียงใต้ของเรือนหน้า พูดง่าย ๆ ก็คือห้องดินเตี้ย ๆ ห้องหนึ่ง หน้าประตูแขวนม่านผ้าสกปรกจนดูไม่ออกว่าเดิมเป็นสีอะไร
สวี่ต้าหม่าเปิดม่านแล้วพุ่งเข้าไป จากนั้นก็……
เขากลั้นหายใจ
กลิ่นนั้นจะว่ายังไงดี ไม่ใช่กลิ่นชนิดเดียว แต่เป็นก๊าซฉุนรุนแรงที่เกิดจากสารตกค้างเก่าแก่หลายชนิดหมักปนกันและทับถมอยู่ในพื้นที่ปิด
กลิ่นแอมโมเนียพุ่งนำเข้าจมูก ตามด้วยกลิ่นเปรี้ยวเน่า……
แสบตา
แสบตาจริง ๆ
สวี่ต้าหม่ารู้สึกเหมือนเปลือกตากำลังร้อนผ่าว
เขารีบจัดการธุระให้เสร็จ ติดกระดุมกางเกงให้เรียบร้อย เปิดม่านวิ่งออกมา ยืนสูดอากาศเย็นในลานบ้านหลายครั้ง กว่าจะรู้สึกเหมือนกลับมามีชีวิตอีกครั้ง
“……ชีวิตแบบนี้นี่นะ” เขาพึมพำเสียงเบา ก่อนยกเท้าเดินกลับ
รอให้รัฐบาลใหม่สร้างส้วมสาธารณะไว้ข้างนอก อากาศถ่ายเทดีกว่านี้ แถมยังทำความสะอาดเป็นเวลา
สภาพการขับถ่ายถึงจะดีขึ้นหน่อย
มีคนกำลังบ้วนปากอยู่ในเรือนกลาง
อี้จงไห่สวมเสื้อผ้าฝ้ายสีเทาตัวสั้น นั่งยองอยู่ใต้บันได ถือแก้วเคลือบแล้วบ้วนปากเสียงดังโครกคราก พอเห็นสวี่ต้าหม่าเดินเข้ามาก็พยักหน้า “ต้าหม่า ตื่นเช้าจัง?”
“อาอี้ อรุณสวัสดิ์ครับ” สวี่ต้าหม่าปากไวกว่าใจ นิสัยของเจ้าของร่างเดิมโผล่ออกมาก่อน
ตอนนี้ในลานบ้านยังไม่มีการเรียกจัดอันดับว่า “คุณปู่ใหญ่ คุณปู่รอง คุณปู่สาม” แบบที่มีกันภายหลัง ตอนนั้นสำนักงานเขตถึงค่อยคัดเลือกคนมาเป็นผู้ไกล่เกลี่ย แล้วจัดลำดับกันขึ้นมา
สวี่ต้าหม่ากลับไปถึงเรือนหลัง ถึงเพิ่งสังเกตเห็นรายละเอียดอย่างหนึ่ง—ในลานบ้านไม่มีหัวก๊อกน้ำประปา
เขาชะงักไปครู่หนึ่ง แล้วก็รีบค้นความทรงจำของเจ้าของร่างเดิม
ปี 1949 ปักกิ่งเพิ่งได้รับการปลดปล่อย บ้านเรือนในตรอกและเรือนสี่ประสานส่วนใหญ่ยังไม่มีน้ำประปา ไม่ต้องพูดถึงไฟฟ้าเลย
กลางคืนต้องจุดตะเกียงน้ำมันก๊าด ส่วนน้ำกินน้ำใช้ต้องตักจากบ่อน้ำเก่าตรงมุมตะวันออกเฉียงใต้ของเรือนหน้า
ยังดีที่เมื่อคืนสวี่ฟู่กุ้ยหาบน้ำมาเติมโอ่งไว้เต็มแล้ว
สวี่ต้าหม่าเดินกลับไปหน้าห้องข้างบ้านของตัวเอง ใต้กำแพงมีโอ่งน้ำเคลือบสีดำสูงเกือบเท่าตัวคน ตั้งฝาไม้ปิดปากโอ่งไว้
เขาเปิดฝาออก น้ำข้างในใสแจ๋ว สะท้อนใบหน้าของเขาในตอนนี้—ผอม คิ้วตาพอจะดูดีอยู่บ้าง คางแหลม ดวงตาดำขลับเป็นประกาย
รูปหน้าเหรอ?
ยาวขึ้นมานิดหน่อย
รับได้
เขาตักน้ำขึ้นมาครึ่งกระบวย แล้วนั่งยอง ๆ ล้างหน้าตรงมุมกำแพง
น้ำเย็นเฉียบจนเสียวฟัน
แต่พอล้างหน้าเสร็จ ทั้งตัวก็รู้สึกตื่นเต็มตาขึ้นมาจริง ๆ
เฉียนซิ่วอิงจัดโต๊ะอาหารเล็ก ๆ ไว้แล้ว
ที่เรียกว่าโต๊ะอาหาร จริง ๆ ก็แค่แผ่นไม้เก่าวางพาดอยู่บนม้านั่งยาวสองตัว
บนโต๊ะมีโจ๊กข้าวโพดชามใหญ่ ผักดองหั่นเป็นเส้นเล็ก ๆ หนึ่งจาน ราดน้ำมันงาลงไปสองสามหยด สิ่งที่สะดุดตาที่สุดคือหมั่นโถวในตะกร้าสาน ยังร้อนระอุ ผิวด้านนอกเหลืองอ่อน ๆ ลูกไม่ใหญ่ แต่หอมหวานด้วยกลิ่นเฉพาะของธัญพืช
สวี่ฟู่กุ้ยนั่งอยู่หน้าโต๊ะแล้ว
อายุ 34 ปี ตัวไม่สูงนัก ไหล่กว้างแข็งแรง ใบหน้าเหลี่ยมกร้านจากแดดลม แต่แววตาอ่อนโยน
เขาถือหมั่นโถวอยู่ในมือ พอเห็นสวี่ต้าหม่าเดินมาก็ยิ้มกว้าง “วันนี้ตื่นเร็วแฮะ เมื่อวานเรียกตั้งสามรอบยังไม่ขยับเลย”
สวี่ต้าหม่าเดินไปนั่งหน้าโต๊ะ เรียก “พ่อ” สวี่ฟู่กุ้ยขานรับ แล้วเลื่อนจานผักดองไปตรงหน้าเขา “กินสิ”
เฉียนซิ่วอิงอุ้มสวี่เสี่ยวหลิงวัยสามขวบมานั่งด้วย เด็กหญิงตัวน้อยยังงัวเงีย ซบอยู่ในอ้อมแขนแม่ มือกำหมั่นโถวครึ่งลูก กัดกินทีละคำเล็ก ๆ
ทั้งครอบครัวนั่งล้อมโต๊ะเล็ก ๆ กินมื้อเช้าด้วยกัน
สวี่ต้าหม่าหยิบหมั่นโถวผสมแป้งสองชนิดขึ้นมากัดหนึ่งคำ เนื้อสัมผัสหยาบแต่เคี้ยวเพลิน แถมยังอิ่มท้อง
เขาซดโจ๊กข้าวโพดไปหนึ่งคำ ความร้อนอุ่น ๆ ไหลลงคอ ทำให้ร่างกายอบอุ่นขึ้นตั้งแต่ข้างในจรดข้างนอก
“ต้าหม่า วันนี้กินช้าจัง?” เฉียนซิ่วอิงมองเขา ปกติเด็กซนคนนี้กินหมั่นโถวหมดลูกได้ในสองสามคำ แต่วันนี้กลับเคี้ยวช้า ๆ อย่างตั้งใจ
สวี่ต้าหม่าตอบอ้อมแอ้ม แต่ในใจกลับคิดเรื่องอื่น
ในความทรงจำของเจ้าของร่างเดิม เมื่อไม่กี่เดือนก่อน ตอนที่ถูกปิดล้อม บ้านยังกินแค่หมั่นโถวข้าวโพดล้วน ๆ ที่แข็งและร่วน กินแล้วแสบท้อง
ช่วงนั้นสวี่ฟู่กุ้ยต้องถือสมุดปันส่วนไปต่อแถวทุกวัน อาหารที่ได้มาก็พอแค่ให้คนทั้งบ้านสี่คนไม่อดตาย
ปลายเดือนมกราคม ปี 1949 เมืองปักกิ่งได้รับการปลดปล่อยอย่างสงบ หลังจากกองทัพปลดปล่อยประชาชนเข้าเมือง สิ่งแรกที่รัฐบาลใหม่ทำก็คือจัดสรรธัญพืช
ขนธัญพืชจากภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาคเหนือของจีนมายังปักกิ่ง ควบคุมราคาสินค้า และรับประกันว่าชาวเมืองจะได้กินอาหารแห้งอย่างน้อยวันละมื้อ
ครอบครัวสวี่ถึงได้กินหมั่นโถวผสมแป้งสองชนิด
แม้ยังห่างไกลจากคำว่า “กินอิ่มกินดี” แต่ก็ดีกว่าตอนที่ถูกปิดล้อมมากแล้ว
ระหว่างที่กินอยู่ สวี่ต้าหม่ากลับรู้สึกว่ายังไม่ค่อยอิ่ม
เขากินหมั่นโถวไปสองลูกกับโจ๊กหนึ่งชามแล้ว ถ้าเป็นความอยากอาหารของเจ้าของร่างเดิมก็น่าจะถึงระดับ “อิ่มแล้ว”
แต่ในท้องกลับยังโหวง ๆ ราวกับมีหลุมลึกไร้ก้นที่ยังเติมไม่เต็ม
เขาลังเลอยู่ครู่หนึ่ง ก่อนยื่นมือไปหยิบหมั่นโถวอีกลูก
เฉียนซิ่วอิงตาเป็นประกาย “ต้าหม่า กินหมั่นโถวได้ตั้งสามลูกแล้วเหรอ? ดี ๆ กินเก่งถึงจะโตสูง”
สวี่ฟู่กุ้ยหัวเราะอยู่ข้าง ๆ “สมกับเป็นเด็กหนุ่มวัยกำลังโต กินจนพ่อหมดตัวแล้ว ต้าหม่าคงกำลังจะสูงพรวดแน่”
สวี่ต้าหม่ากัดหมั่นโถวหนึ่งคำ ในใจหัวเราะขื่น ๆ
สูงพรวดที่ไหน เขาแค่หิวต่างหาก
คงเป็นเพราะวิญญาณสองดวงหลอมรวมกัน ทำให้อัตราการเผาผลาญของร่างกายสูงขึ้น
เขากินหมั่นโถวลูกที่สามจนหมดเงียบ ๆ แล้วซดโจ๊กคำสุดท้าย ในที่สุดท้องก็รู้สึกอิ่มอยู่ราว “เจ็ดส่วน”