ไซอิ๋ว: เปิดฉากทะยานสู่ต้าถัง

ตอนที่ 4 การกว้านซื้อที่ดิน

10 นาที· 2.4K คำ
เนื้อหาถูกแปลด้วย AI และขัดเกลาโดยผู้มีประสบการณ์ด้านการแปลเรียบร้อยแล้ว

“ขอท่านอาจารย์โปรดชี้แนะด้วย” หลี่ซื่อหมินเอ่ยวิงวอนอย่างจริงใจ

จางเสวียนไม่ได้รีบร้อนตอบ

เขาค่อย ๆ ยกถ้วยชาขึ้น เป่าฟองลอยบนผิวน้ำ แล้วจิบเบา ๆ ท่วงท่าสบายอารมณ์ราวกับกำลังนั่งสนทนากับผู้คนอยู่ในร้านน้ำชาริมถนน บุรุษที่นั่งอยู่เบื้องหน้าคล้ายไม่ใช่ถังไท่จงหลี่ซื่อหมินผู้กวาดล้างทั่วหล้า หากเป็นเพียงผู้อาวุโสแซ่หลี่ที่เกษียณแล้วจากตรอกข้างบ้าน

จะรีบไปไย? นับตั้งแต่ข้ามภพมา นี่เป็นครั้งแรกที่เขากุมความได้เปรียบไว้อย่างแท้จริง ฉากอับอายขายหน้าจากคำถาม “ฝ่าบาทแซ่อันใด” เมื่อครู่ผ่านพ้นไปแล้ว บัดนี้เหล่าขุนนางทั้งท้องพระโรงต่างเฝ้ารอฟังเขาเปิดปาก ความรู้สึกนี้ช่างสุขสบายยิ่งกว่าตอนที่ตนฝ่าด่านเคราะห์สำเร็จเสียอีก

“ฝ่าบาท” จางเสวียนวางถ้วยชาลง กระแอมเบา ๆ “ก่อนจะกล่าวถึงวิธีแก้ปัญหา ข้าขอถามท่านสักข้อหนึ่ง—ท่านคิดว่าที่ดินทั่วหล้านี้มีพอแบ่งหรือไม่?”

หลี่ซื่อหมินชะงักไปเล็กน้อย เดิมทีเขาคิดว่าจางเสวียนจะเสนอแนวทางปกครองบ้านเมืองอันล้ำเลิศออกมาตรง ๆ คาดไม่ถึงว่าอีกฝ่ายกลับเริ่มด้วยการตั้งคำถาม ทว่าท้ายที่สุดเขาก็คือหลี่ซื่อหมิน เพียงครุ่นคิดครู่หนึ่งก็ตรัสตอบว่า “ที่ดินทั่วหล้ามีอยู่เท่านั้น ราษฎรจะเพาะปลูกได้ก็มีจำกัด นับแต่เราขึ้นครองราชย์ก็ส่งเสริมการแบ่งที่นาอย่างเท่าเทียมและยับยั้งการกว้านซื้อ ขอเพียงราษฎรไม่เกียจคร้าน อย่างไรก็ไม่น่าถึงขั้นอดตาย”

จางเสวียนพยักหน้าแล้วส่ายหน้า “คำตรัสของฝ่าบาทถูกเพียงครึ่งเดียว เหตุใดจึงกล่าวเช่นนี้? เพราะพระองค์มองเห็นเพียงเรื่องตรงหน้า แต่กลับมองไม่เห็นอนาคต”

เขายกมือข้างหนึ่งขึ้น กางนิ้วทั้งห้าออก “ที่ดินทั้งหมดของราชวงศ์ถังมีจำนวนตายตัว กวนจงมีเท่าใด เหอตงมีเท่าใด เจียงหนานมีเท่าใด รวมกันก็มีเพียงเท่านี้ ไม่มีทางงอกเพิ่มขึ้นมาแม้แต่หนึ่งชุ่น ผลผลิตต่อหมู่แม้จะเพิ่มขึ้นได้ด้วยชลประทานและเครื่องมือเกษตร แต่โดยเนื้อแท้แล้วก็ยังขึ้นอยู่กับฟ้าดิน ปีใดลมฟ้าฝนอำนวยก็ได้ผลผลิตเพิ่มขึ้นหลายโต่ว หากเกิดภัยพิบัติก็เก็บเกี่ยวได้น้อยลงหลายส่วน แผ่นแป้งก้อนนี้วางอยู่บนโต๊ะ ขนาดของมันแทบถูกกำหนดตายตัวแล้ว”

เขาพลันหยุดชะงัก สายตากวาดผ่านผู้คนในท้องพระโรง น้ำเสียงหนักแน่นขึ้น “แต่ผู้คนที่กินแผ่นแป้ง กลับเพิ่มขึ้นเป็นทวีคูณ”

“เมื่อเริ่มก่อตั้งราชวงศ์ ความวุ่นวายครั้งใหญ่ปลายราชวงศ์สุยเพิ่งผ่านพ้นไป ประชากรล้มตายไปกว่าครึ่ง ชายฉกรรจ์เหลือน้อย ที่รกร้างมีอยู่ทุกหนแห่ง ในเวลานั้นคนผู้หนึ่งอาจได้รับที่ดินหลายสิบหมู่ หรือกระทั่งกว่าร้อยหมู่ ขอเพียงขยันขันแข็ง ชีวิตก็ยังพอประคองไปได้ แต่บัดนี้ใต้หล้าสงบสุข ราษฎรอยู่อย่างร่มเย็นเป็นสุข ประชากรเพิ่มเป็นสองเท่าทุกสิบปี แล้วอีกห้าสิบปีเล่า? อีกหนึ่งร้อยปีเล่า? ที่ดินยังมีเท่าเดิม แต่กลับมีผู้คนเพิ่มขึ้นหลายเท่า หลายสิบเท่า รอคอยอาหารอยู่”

เปลือกตาของหลี่ซื่อหมินกระตุกวูบ

“นี่คือรากเหง้าสำคัญที่สุดและร้ายแรงที่สุดของการกว้านซื้อที่ดิน” จางเสวียนชูนิ้วขึ้นหนึ่งนิ้ว “ที่ดินมีจำกัด ผลผลิตมีจำกัด แต่ในยามสงบ ประชากรกลับเพิ่มขึ้นเป็นทวีคูณ ความขัดแย้งของทั้งสามสิ่งนี้สะสมขึ้นเรื่อย ๆ นับแต่วันที่ราชวงศ์ก่อตั้งขึ้น ต่อให้ราชสำนักลดภาษีและเกณฑ์แรงงาน หรือปราบปรามผู้มีอิทธิพลเพียงใด ก็ทำได้แค่ชะลอ มิอาจแก้ไขให้สิ้นซาก”

เขาหยุดเล็กน้อย สบตาหลี่ซื่อหมินตรง ๆ “แผ่นแป้งมีเท่าเดิม แต่คนกลับเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ—ไม่ลุกขึ้นสู้กันก็แปลกแล้ว นี่คือไพ่ตายที่แท้จริงของวัฏจักร 300 ปี”

ภายในท้องพระโรงเงียบกริบ แม้แต่หลี่จิ้งผู้สุขุมมาโดยตลอดก็อดขมวดคิ้วไม่ได้ ราวกับกำลังติดตามการวิเคราะห์ของจางเสวียนไปทีละขั้น ยิ่งขบคิดลึกลงไปก็ยิ่งตื่นตระหนก

หลี่ซื่อหมินนิ่งเงียบอยู่นาน ก่อนตรัสช้า ๆ ด้วยน้ำเสียงแหบแห้งเล็กน้อย “เช่นนั้น... สิ่งสำคัญอันดับแรกในการพลิกสถานการณ์ ก็คือทำให้แผ่นแป้งใหญ่ขึ้นหรือ?”

“ฝ่าบาททรงพระปรีชา” จางเสวียนยิ้ม “วิธีแรกคือทำให้แผ่นแป้งใหญ่ขึ้นจริง ๆ แต่การทำให้แผ่นแป้งใหญ่ขึ้นมีอยู่สองวิธี ฝ่าบาทอยากฟังวิธีไหนก่อน?”

หลี่ซื่อหมินตอบโดยไม่ต้องคิด “ฟังทั้งสองวิธี”

“ได้” จางเสวียนชูนิ้วขึ้นสองนิ้ว “วิธีแรกคือ บนพื้นฐานของที่ดินที่มีอยู่ ปรับปรุงเครื่องมือเกษตรและพัฒนาเทคนิคการเพาะปลูก เพื่อเพิ่มผลผลิตต่อหมู่ ยกตัวอย่างเช่น ตอนนี้ที่กวนจงปลูกข้าวสาลี ที่ดินหนึ่งหมู่เก็บเกี่ยวได้หนึ่งสือกว่า ๆ ก็นับว่าไม่เลวแล้ว แต่หากเผยแพร่เครื่องมือเหล็ก ปรับปรุงคันไถ และสร้างระบบชลประทาน ที่ดินหนึ่งหมู่จะให้ผลผลิตถึงสองสือก็ใช่ว่าจะเป็นไปไม่ได้ นี่เรียกว่าขุดศักยภาพจากทรัพยากรที่มีอยู่ แม้ต้องค่อย ๆ ทำ แต่ข้อดีคือมั่นคง”

หลี่ซื่อหมินพยักหน้าเล็กน้อย เห็นได้ชัดว่าทรงรับฟังอย่างตั้งใจ

“วิธีที่สองตรงไปตรงมาและใช้กำลังมากกว่า” มุมปากจางเสวียนยกขึ้น แววคมกริบวาบผ่านดวงตา “ที่ดินไม่พอก็ออกไปยึดมา เพื่อนบ้านของราชวงศ์ถังมีไม่น้อย—ทางเหนือมีพวกทูเจวี๋ย ทางตะวันตกมีเกาชาง เยียนฉี และฉือจวี๋ ทางตะวันออกมีเกาหลี และทางใต้ยังมีหลินอี้กับเจินล่าที่มั่งคั่งอุดมสมบูรณ์ ดินแดนเหล่านั้นมีทั้งผืนนาอุดมสมบูรณ์และทรัพยากรล้ำค่า เพียงกองทัพของฝ่าบาทหันคมดาบออกไป ขนาดของแผ่นแป้งก็ขยายขึ้นได้ทันที”

พอได้ยินเช่นนี้ ดวงตาของฉินฉยงกับอวี้ฉือจิ้งเต๋อก็เป็นประกายขึ้นอย่างเห็นได้ชัด เหล่าขุนพลย่อมเป็นเช่นนี้ พอได้ยินคำว่า “ออกไปยึดมา” ก็เหมือนแมวได้กลิ่นคาว เลือดลมทั่วร่างพลุ่งพล่านขึ้นสู่แขน แม้แต่หลี่จิ้งก็พยักหน้าเล็กน้อย สีหน้าเผยแววครุ่นคิด

“แต่...” จางเสวียนเปลี่ยนน้ำเสียง ดับความฮึกเหิมของพวกเขาลงในทันที “แค่ทำให้แผ่นแป้งใหญ่ขึ้นนั้นยังไม่พอ”

เขาชูนิ้วขึ้นเป็นนิ้วที่สาม น้ำเสียงเคร่งขรึมขึ้น “หากแผ่นแป้งใหญ่ขึ้น แต่กฎการแบ่งสรรยังเหมือนเดิม ส่วนที่เพิ่มมาก็ยังถูกคนกลุ่มเดิมแย่งไป ราษฎรที่ไร้ที่ดินก็ยังไร้ที่ดิน ราชสำนักที่เก็บภาษีไม่ได้ก็ยังเก็บไม่ได้ ดังนั้นวิธีที่สองจึงเป็นไม้ตายที่แท้จริง”

จางเสวียนลดมือลง วางทั้งสองมือบนโต๊ะ โน้มตัวไปข้างหน้าเล็กน้อย แล้วกล่าวทีละคำว่า “ยึดที่ดินกลับมาเป็นของแผ่นดิน”

ทันทีที่คำทั้งสี่หลุดออกมา รูม่านตาของหลี่ซื่อหมินก็หดวูบ ฉินฉยงกับอวี้ฉือจิ้งเต๋อมองหน้ากัน กระทั่งลมหายใจก็ยังผ่อนเบาลง คิ้วของหลี่จิ้งขมวดแน่นเป็นปม เห็นได้ชัดว่าเขาตระหนักถึงคลื่นยักษ์ที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังคำเหล่านี้

“ฝ่าบาท” จางเสวียนกดเสียงต่ำ ทว่าน้ำเสียงหนักแน่นอย่างยิ่ง “ที่ดินไม่ควรเป็นของบุคคลใด ใต้หล้าล้วนเป็นแผ่นดินของราชัน—วาจานี้จะกล่าวลอย ๆ อยู่บนริมฝีปากไม่ได้ ต้องทำให้เกิดขึ้นจริง”

เขายกนิ้วขึ้น วาดวงกลมกลางอากาศเบื้องหน้า “ที่ดินในทุกหมู่บ้านและทุกตำบลต้องจดทะเบียนไว้ในบัญชี เป็นของแผ่นดินทั้งหมด แผ่นดินจะแบ่งที่ดินให้ทุกครัวเรือนตามจำนวนสมาชิก ครอบครัวที่มีห้าคนก็จัดสรรนาให้ห้าสิบหมู่ มีสามคนก็จัดสรรให้สามสิบหมู่ ครอบครัวที่มีสมาชิกมากก็ได้มาก ครอบครัวที่มีสมาชิกน้อยก็ได้น้อย”

“สิ่งสำคัญที่สุดคือ...” เขาเน้นเสียงหนัก สายตากวาดมองทุกคนในที่นั้น “บ้านใดมีบุตรก็จัดสรรที่นาเพิ่มให้หนึ่งส่วน บ้านใดมีคนตายก็เรียกคืนที่นาส่วนนั้น ทุกห้าปีให้สำรวจที่ดินใหม่และจัดสรรใหม่ ที่ดินต้องติดตามคนเป็นไปตลอดกาล ไม่ใช่ติดตามคนตาย และยิ่งไม่ใช่ติดตามเงินทอง”

จางเสวียนยืดตัวขึ้น กล่าวทีละคำ “ต่อให้ครอบครัวชาวนายากจนเพียงใด ก็ขายที่ดินไม่ได้ ต่อให้พ่อค้าร่ำรวยเพียงใด ก็ซื้อที่ดินไม่ได้แม้แต่ชุ่นเดียว เมื่อที่ดินไม่อาจซื้อขายได้ มันก็เป็นเพียงผืนนา ไม่ใช่เครื่องมือกลืนกินที่ดินของเพื่อนบ้าน ที่ดินในมือราษฎรจะไม่ลดน้อยลงทุกครั้งที่เพาะปลูก ส่วนที่ดินในมือครอบครัวมั่งคั่งก็จะไม่พอกพูนขึ้น เพราะหนทางนี้ถูกปิดตายตั้งแต่ต้นแล้ว”

ดวงตาของหลี่ซื่อหมินเป็นประกายวูบหนึ่ง ก่อนจะหม่นลงอีกครั้ง พระองค์พึมพำว่า “แบ่งที่นาตามจำนวนคน เกิดใหม่ก็จัดสรรเพิ่ม ตายแล้วก็เรียกคืน... วิธีนี้ฟังดูเรียบง่าย แต่หากจะผลักดันให้เกิดขึ้นจริง ขุนนางทุกระดับต้องรู้จำนวนคนที่เพิ่มขึ้นหรือลดลงของทุกครัวเรือนอย่างแม่นยำ เพียงคลาดเคลื่อนเล็กน้อยก็จะเกิดข้อพิพาทไม่รู้จบ ยากยิ่งกว่าการตรวจสอบที่ดินเสียอีก”

จางเสวียนยิ้ม “ฝ่าบาททรงมองเห็นปัญหาสำคัญได้ในพริบตาจริง ๆ ถูกแล้ว อุปสรรคใหญ่ที่สุดของระบบนี้ไม่ใช่การแบ่งที่นา แต่เป็นการตรวจบัญชี ทว่าฝ่าบาทเคยคิดหรือไม่ว่า เพราะต้องแบ่งที่นาตามจำนวนคน ราษฎรจึงจะรายงานความเปลี่ยนแปลงของสมาชิกในครอบครัวต่อทางการด้วยตนเอง หากมีบุตรแล้วไม่แจ้ง ที่ดินในบ้านก็ไม่พอเพาะปลูก ผู้ที่เสียประโยชน์ก็คือตนเอง หากมีคนตายแล้วไม่แจ้ง ที่ดินที่คนอื่นควรได้รับก็จะน้อยลง คนที่ไม่ยอมเสียเปรียบย่อมไปแจ้งความเอง”

เขาแบมือทั้งสองข้าง “ผูกผลประโยชน์ของราษฎรเข้ากับบัญชีของทางการ โดยไม่ต้องส่งเจ้าหน้าที่ออกไปตรวจสอบตามหมู่บ้าน ราษฎรก็จะเป็นฝ่ายเคาะประตูร้องแจ้งเอง แน่นอนว่าเงื่อนไขคือผู้แบ่งที่นาต้องซื่อสัตย์ ห้ามยักยอกส่วนแบ่ง มิฉะนั้นต่อให้ระบบดีเพียงใดก็ไร้ประโยชน์”

หลี่ซื่อหมินไม่ได้ตรัสอีก เพียงจ้องมองถ้วยชาที่มีรอยร้าวตรงหน้าอย่างเหม่อลอย เปลวเทียนสะท้อนอยู่ในรูม่านตา วูบไหวราวกับพายุที่กำลังก่อตัว

พระองค์นิ่งไปครู่หนึ่ง ก่อนแววตาจะเย็นเยียบลง “นอกจากนี้ ยังต้องยกเลิกอภิสิทธิ์ทั้งหมดที่ทำให้ไม่ต้องเสียภาษี ไม่ว่าจะเป็นผู้มีบรรดาศักดิ์หรือวงศ์ตระกูลเก่าแก่ มีที่นากี่หมู่ก็ต้องเสียภาษีตามนั้น ขาดแม้แต่เหรียญทองแดงเดียวก็ไม่ได้ ผู้ใดคิดอาศัยฐานะเอาเปรียบแผ่นดินโดยไม่ต้องจ่าย ก็จงสละฐานะนั้นเสียก่อน”

สิ้นเสียง ใบหน้าของฉินฉยงกับอวี้ฉือจิ้งเต๋อก็เปลี่ยนสี

มิใช่เพราะโกรธ แต่เป็นความตื่นตะลึงอย่างลึกซึ้ง ในฐานะขุนนางผู้มีความดีความชอบมาตั้งแต่ก่อตั้งราชวงศ์ถัง ทั้งสองต่างมีที่ดินพระราชทานและที่นาอยู่ในครอบครองมากมาย วาจาของจางเสวียนเท่ากับจะเฉือนเนื้อของพวกเขาเอง แต่คำพูดนี้กลับมีเหตุผลอย่างยิ่ง จนชั่วขณะหนึ่งพวกเขาหาเหตุผลมาโต้แย้งไม่ได้

หลี่จิ้งก้มหน้าเงียบงัน นิ้วมือถูด้ามกระบี่ที่ห้อยอยู่ข้างเอวโดยไม่รู้ตัว เขาเป็นกั๋วกงแห่งเว่ย มีที่ดินพระราชทานและที่ดินที่ยกให้เป็นกรรมสิทธิ์ หากปรับเปลี่ยนตามที่จางเสวียนกล่าว ผลประโยชน์ของตระกูลเขาย่อมได้รับผลกระทบเช่นกัน แต่เขารู้ยิ่งกว่าใครว่า หากเรื่องนี้สำเร็จ รากฐานของราชวงศ์ถังจะมั่นคงยิ่งกว่าราชวงศ์ใด ๆ

หลี่ซื่อหมินค่อย ๆ หลับตาลง ใบหน้าไม่แสดงอารมณ์ใด

ครู่ต่อมา พระองค์ลืมตาขึ้น ตรัสด้วยน้ำเสียงต่ำช้า “นักพรต ท่านรู้หรือไม่ว่าที่ดินทั่วหล้าบัดนี้อยู่ในมือผู้ใด?”

จางเสวียนพยักหน้า “อยู่ในมือผู้มีบรรดาศักดิ์และตระกูลเก่าแก่ ที่ดินอุดมสมบูรณ์ในกวนจงเจ็ดถึงแปดส่วนในสิบถูกผู้มีอำนาจยึดครองไปแล้ว แม้ในนามราษฎรจะได้รับการแบ่งที่นาอย่างเท่าเทียม แต่แท้จริงแล้วส่วนใหญ่ได้เพียงที่ดินชายขอบ”

หลี่ซื่อหมินแค่นพระสรวล ข้างในแฝงแววเยาะหยันตนเองอยู่หลายส่วน “เช่นนั้นท่านก็คงรู้ด้วยว่า สิ่งที่ท่านกล่าวมาเมื่อครู่—ห้ามซื้อขายที่ดิน ยกเลิกอภิสิทธิ์ยกเว้นภาษี และตรวจสอบที่ดินของผู้มีบรรดาศักดิ์—ทุกข้อเท่ากับขุดรากเหง้าชีวิตของพวกเขา หากเราผลักดัน ก็เท่ากับเป็นศัตรูกับรากฐานของราชสำนักทั้งหมด”

น้ำเสียงของพระองค์แผ่วเบา ทว่าหนักแน่นดุจขุนเขา “ขุนนางผู้มีความดีความชอบเหล่านี้ร่วมฝ่าฟันกองดาบทะเลเพลิงมากับเรา แผ่นดินนี้มีส่วนของพวกเขาครึ่งหนึ่ง หากเราลงมือ แล้วคนรุ่นหลังจะกล่าวถึงเราเช่นไร?”

จางเสวียนมองหลี่ซื่อหมิน แล้วพลันหัวเราะขึ้นมา ในรอยยิ้มนั้นไม่มีแววเยาะเย้ย กลับแฝงความเคารพจากใจอยู่หลายส่วน

“ฝ่าบาท นี่คือส่วนที่ยากที่สุดของเรื่องนี้พอดี” เขากล่าวอย่างสงบ “ข้าช่วยฝ่าบาทคิดหาหนทางได้ กระทั่งช่วยจัดการคนบางกลุ่มที่ไม่ยอมใช้เหตุผลได้ แต่ผู้ที่จะตัดสินใจลงมืออย่างแท้จริง มีเพียงฝ่าบาทเท่านั้น”

เขายกถ้วยชาขึ้น แตะเบา ๆ กับถ้วยที่มีรอยร้าวตรงหน้าหลี่ซื่อหมิน เกิดเสียงกระทบใสกังวาน

“เพราะฉะนั้นข้าจึงไม่รีบร้อน บทเรียนแรกนี้ ฝ่าบาทค่อย ๆ ไตร่ตรองให้ถ่องแท้ก่อน เมื่อใดที่ทรงคิดได้ชัดเจนแล้ว ค่อยมาหาข้า”

กล่าวจบ เขาก็ดื่มชาต่อไปตามสบาย

เนื้อหานี้ได้รับการคุ้มครอง ไม่อนุญาตให้พิมพ์ อ่านต่อได้ที่ BaoNovel.com
ดันขึ้นเพื่อไปตอนถัดไป