แม้ลุงใหญ่จะให้ผมอยู่ต่อ แต่ท่าทีของเขาก็เปลี่ยนไปอย่างเห็นได้ชัด
เมื่อก่อนเขายังพูดกับผมอยู่บ้าง แต่หลังจากนั้นก็แทบไม่สนใจผมอีก
ตอนกินข้าว ข้าวในชามของผมก็เริ่มน้อยกว่าเด็กคนอื่น
ผมไม่กล้าพูดอะไร หิวก็ทนเอา ขอแค่ไม่อดตายก็พอ
ผมใช้ชีวิตแบบนั้นอยู่ราว 2 เดือน วันหนึ่งจู่ ๆ ป้าก็มาหา
ตอนมาถึง ป้าหิ้วมันเทศตากแห้งมาถุงหนึ่ง ยื่นให้ลุงใหญ่ บอกว่าเอามาให้เด็กกิน
ลุงใหญ่ไม่รับ บอกให้เอากลับไป บ้านเราไม่ได้ขาดของกินแค่นี้
ป้าวางมันเทศตากแห้งไว้บนโต๊ะ มองผมแวบหนึ่ง แล้วตามลุงใหญ่เข้าไปคุยกันในห้องด้านใน
ผมนั่งอยู่ในลานบ้าน ไม่ได้ยินว่าพวกเขาคุยอะไรกัน แต่พอเดาได้คร่าว ๆ
เป็นอย่างที่คิด หลังป้ากลับไป ลุงใหญ่ก็ออกมาบอกผมว่า “บ้านป้ามีปัญหา รับแกไปอยู่ด้วยไม่ได้ แกก็อยู่ที่นี่ไปก่อน แต่ใกล้จะสิบขวบแล้ว ต้องเลี้ยงตัวเองให้ได้”
เลี้ยงตัวเองให้ได้ ผมจำคำพูดนั้นขึ้นใจ
ตั้งแต่วันนั้น ผมก็เริ่มหางานทำในหมู่บ้าน
บ้านไหนต้องการคนหาบน้ำ ผ่าฟืน หรือช่วยดูเด็ก ผมก็ไปทำ ขอแค่ทำเสร็จแล้วมีอะไรให้กินสักคำก็พอ
แรก ๆ ไม่มีใครจ้าง เพราะคิดว่าเด็กตัวแค่นี้จะทำอะไรได้
ต่อมาผมไปถามทุกวัน ในที่สุดก็มีคนลองให้ผมหาบน้ำ ผมหาบน้ำกลับมาได้ครึ่งถัง เดินโซเซจนหกไปครึ่งหนึ่ง แต่เจ้าของบ้านเห็นว่าผมตั้งใจจริง จึงให้หมั่นโถวครึ่งลูก
พอมีครั้งแรก ครั้งต่อไปก็ง่ายขึ้น
ผมค่อย ๆ รู้ว่าบ้านไหนในหมู่บ้านต้องการให้ทำงานอะไร ต้องทำเมื่อไร และทำอย่างไร
หาบน้ำ ผ่าฟืน ตัดหญ้า ให้อาหารหมู หมุนโม่ อะไรผมก็ทำทั้งนั้น
ทำได้ไม่ดีนัก แต่ท่าทีดี พูดจาอ่อนหวาน เรียกทุกคนว่าลุงบ้างป้าบ้าง
นานวันเข้า คนในหมู่บ้านก็ชิน หากมีธุระอะไรก็เรียกใช้ผม
แต่งานพวกนี้ไม่แน่นอน บางวันผมหางานทำได้หลายอย่าง บางครั้งหลายวันติดกันก็ไม่มีใครเรียก
เวลาที่ไม่มีใครเรียก ผมก็อดทนหิว หรือไม่ก็ไปเก็บผักป่าตามทุ่งมาต้มกิน
บ้านลุงใหญ่เองก็ไม่ได้เรียกผมกินข้าวทุกมื้อ บางครั้งผมบังเอิญอยู่ตอนพวกเขากินข้าว พวกเขาก็แบ่งข้าวให้ชามหนึ่ง ถ้าไม่อยู่ก็ไม่สนใจ
ข้าวจากบ้านคนอื่นไม่อร่อย นี่คือบทเรียนครั้งใหญ่ที่สุดของผมในช่วงหลายปีนั้น
คนในหมู่บ้านบางคนดีกับผม แต่บางคนมองผมด้วยแววตาที่แฝงความหมายอื่นอยู่เสมอ
มีอยู่หลายครั้งที่ผมได้ยินป้าสองสามคนพูดลับหลังว่า เด็กคนนี้ดวงแข็งจริง ๆ พ่อแม่ตายไปแล้วตัวเองยังอยู่ดี ใครเข้าใกล้ก็มีแต่ซวย
ตอนพูดพวกเธอไม่รู้ว่าผมอยู่ข้างหลัง พอผมเดินออกไปก็หยุดพูด สีหน้ายิ้มแห้ง ๆ
ผมไม่โกรธพวกเธอ
คนในยุคนั้นเชื่อเรื่องงมงายกันหมด เมื่อเจอเรื่องที่อธิบายไม่ได้ก็โยนให้ภูตผีหรือเทพเจ้ารับผิดชอบ
ผมเองก็เคยคิดว่า ถ้าวันนั้นผมไปกับพ่อแม่ด้วย ผมจะดึงพวกเขาไว้ได้ไหม หรือไม่ก็ตายไปพร้อมกัน
คิดไปก็ไม่มีประโยชน์ เรื่องเกิดขึ้นแล้ว ผมยังมีชีวิตอยู่ ก็ต้องหาทางมีชีวิตต่อไป
ฤดูหนาวเป็นช่วงที่ทนลำบากที่สุด
ไม่มีงานในทุ่งนา แต่ละบ้านต่างเก็บตัวหลบหนาว ไม่มีใครต้องการคนช่วย
ผมจึงขดตัวอยู่ในห้องเก็บฟืนของบ้านลุงใหญ่ ห่มผ้าฝ้ายเก่า ๆ ที่ขาดรุ่งริ่งผืนหนึ่ง หนาวจนตัวสั่นงันงก
หิวจนทนไม่ไหว ผมก็ไปนั่งที่หลุมศพพ่อแม่ นั่งทีละครึ่งค่อนวัน
บนหลุมศพมีหญ้าขึ้นรก ไม่มีใครดูแล
บางครั้งผมก็พูดกับหลุมศพว่า ทำไมถึงไม่พาผมไปด้วย ทิ้งให้ผมอยู่ที่นี่ทนทุกข์คนเดียวทำไม
ฤดูหนาวปีนั้นหนาวเป็นพิเศษ หิมะตกหลายครั้ง
ผมนอนหนาวจนหลับไม่ลงในห้องเก็บฟืน กลางดึกก็ลุกขึ้นวิ่งวนรอบลานบ้าน วิ่งจนตัวอุ่นแล้วค่อยกลับไปนอน
ครั้งหนึ่งตอนกำลังวิ่ง ลุงใหญ่ลุกไปเข้าห้องน้ำ เห็นผมกระโดดโลดเต้นอยู่ในลานบ้านก็สบถใส่ว่า ดึกดื่นป่านนี้ยังจะทำบ้าอะไรอีก
ผมไม่ตอบ กลับไปที่ห้องเก็บฟืน
วันรุ่งขึ้นเขาเอาผ้าห่มมาให้ผมเพิ่มอีกผืน เป็นของเก่า ขาดเป็นรูอยู่หลายแห่ง แต่ก็ยังดีกว่าไม่มี
ผมใช้ชีวิตกระเสาะกระแสะแบบนี้อยู่เกือบ 3 ปี
จากอายุ 8 ขวบจนเกือบ 11 ขวบ ผอมแห้งเหมือนลิง แถมตัวก็แทบไม่สูงขึ้นเลย
คนในหมู่บ้านต่างพูดว่าผมอยู่ได้ไม่นานหรอก ไม่ช้าก็เร็วคงอดตาย
ตัวผมเองก็คิดเหมือนกัน บางทีอาจอยู่ไม่พ้นอีกไม่กี่ปีจริง ๆ
ฤดูใบไม้ร่วงปี 1965 เรื่องที่เปลี่ยนชะตาชีวิตของผมก็เกิดขึ้น
วันนั้นผมจำได้แม่น เป็นวันที่ 18 เดือน 8 ตามปฏิทินจันทรคติ เพิ่งผ่านเทศกาลไหว้พระจันทร์มาได้ไม่กี่วัน
มีคนในหมู่บ้านไปตลาดที่ตัวเมือง พอกลับมาก็เอาข่าวมาบอกว่า มีสำนักยุทธ์เปิดใหม่ในตัวเมือง รับลูกศิษย์ มีข้าวให้กิน มีที่ให้นอน
มีข้าวให้กิน มีที่ให้นอน สี่คำนี้สำคัญกับผมยิ่งกว่าอะไรทั้งหมด
ผมถามจนรู้ที่ตั้งของสำนักยุทธ์ เช้าวันรุ่งขึ้นก็ออกเดินทาง
จากหมู่บ้านตระกูลอู๋ไปตัวเมืองราว 10 ลี้ ผมเดินเกือบ 2 ชั่วโมง ระหว่างทางหยุดพักหลายครั้ง
พอถึงตัวเมืองและไปถึงถนนสายนั้น ผมก็เห็นป้ายใหม่เอี่ยมแขวนอยู่จริง ๆ บนนั้นเขียนอักษรใหญ่สี่ตัวว่า สำนักยุทธ์จงอี้
ประตูสำนักเปิดอยู่ ข้างในเป็นลานกว้าง มีเด็กวัยไล่เลี่ยกับผมอยู่หลายคนกำลังกวาดพื้น
ผมยืนมองจากหน้าประตู ชายวัยกลางคนคนหนึ่งเดินออกมาถามว่ามาทำอะไร
ผมบอกว่ามาเรียนวิชาต่อสู้
เขามองผมตั้งแต่หัวจรดเท้า แล้วถามว่า รู้ไหมว่าเรียนวิชาต่อสู้ต้องจ่ายค่าเล่าเรียน
ผมบอกว่าไม่รู้ ราคาเท่าไร
เขาตอบว่าเดือนละ 5 เหรียญ รวมอาหารกับที่พัก
ผมล้วงกระเป๋าดู ไม่มีเงินสักแดง
ผมยืนนิ่ง ไม่รู้จะพูดอะไร
ชายคนนั้นเห็นผมเงียบไป ก็โบกมือไล่ บอกให้กลับไปเถอะ ไม่มีเงินก็เรียนวิชาต่อสู้ไม่ได้
ผมหันหลังเดินออกมา
แต่เดินไปได้ไม่กี่ก้าวก็ย้อนกลับไปยืนหน้าประตูอีกครั้ง
ชายคนนั้นยังอยู่ พอเห็นผมกลับมาก็ขมวดคิ้ว
ผมบอกว่าผมทำงานได้ทุกอย่าง หาบน้ำ ผ่าฟืน กวาดพื้นก็ได้ ไม่เอาเงิน ขอแค่มีข้าวให้กินก็พอ
เขามองผมอยู่พักหนึ่ง แล้วถามชื่อ ถามว่ามาจากไหน และที่บ้านเป็นอย่างไรบ้าง
ผมเล่าให้ฟังทั้งหมด
เขาฟังจบก็เงียบไปครู่หนึ่ง ก่อนจะบอกให้ผมรอ แล้วเดินเข้าไปข้างใน
ครู่ต่อมา เขาก็พาชายชราคนหนึ่งออกมา
ชายชราน่าจะอายุราว 50 ปี ผมดำแซมขาว รูปร่างไม่สูง แต่ดูแข็งแรงกระฉับกระเฉง
เขาเดินมาหยุดตรงหน้าผม มองตั้งแต่หัวจรดเท้าอยู่หลายรอบ ก่อนถามว่า “พ่อแม่ของเธอเสียหมดแล้วหรือ?”
ผมตอบว่าใช่
“เสียเพราะอะไร?”
“ลาตกใจแล้วพลัดตกลงคูน้ำ จมน้ำตายครับ”
เขาพยักหน้าแล้วพูดต่อว่า “ถ้าอย่างนั้น เธอก็เป็นคนดวงแข็งสินะ”
ผมไม่พูดอะไร
ผมได้ยินคำพูดแบบนี้มามากแล้ว
เขาเงียบไปครู่หนึ่ง จู่ ๆ ก็เอื้อมมือมาบีบแขนผม แล้วบีบขาผมอีก ก่อนถามว่า “กลัวความลำบากไหม?”
ผมตอบว่าไม่กลัว
“ทนลำบากได้หรือ?”
“ได้ครับ กินอะไรก็ได้”
เขายิ้มแล้วพูดว่า “ดี อยู่ที่นี่เถอะ ค่าเล่าเรียนติดไว้ก่อน มีเงินเมื่อไรก็ค่อยเอามาจ่าย แต่มีข้อหนึ่ง ฉันพูดอะไรเธอต้องฟัง ให้ทำอะไรก็ทำ ห้ามถามว่าทำไม ทำได้ไหม?”
ผมตอบว่าทำได้
ผมจึงได้อยู่ที่สำนักยุทธ์จงอี้
ภายหลังผมถึงได้รู้ว่าชายชราคนนั้นเป็นเจ้าสำนัก แซ่เถี่ย ชื่อเถี่ยจงอี้
สมัยหนุ่มเขาเคยเดินทางท่องยุทธภพมา ได้ยินว่าผ่านสำนักมาหลายแห่ง ฝีมือไม่ธรรมดา
ที่เปิดสำนักยุทธ์ก็ไม่ใช่เพื่อหาเงิน แค่อยากรับศิษย์ไว้สักสองสามคน แล้วถ่ายทอดวิชาให้สืบต่อไป
ส่วนเหตุผลที่เขายอมรับเด็กยากจนอย่างผมเข้าเป็นศิษย์นั้น ผมเพิ่งเข้าใจอีกนานให้หลัง คนที่ใช้ชีวิตอยู่ในยุทธภพ บางครั้งไม่ได้มองที่เงิน แต่มองที่วาสนา มองว่าเข้าตากันหรือไม่
ภายหลังอาจารย์เถี่ยบอกว่า วันนั้นตอนเห็นผมยืนอยู่หน้าประตู ถึงจะผอมเหมือนลูกไก่ แต่ในแววตามีบางอย่าง
เขาอธิบายไม่ถูกว่ามันคืออะไร แค่รู้สึกว่าเด็กคนนี้ไปได้
ผมไม่รู้ว่าคำว่าไปได้ของเขาหมายถึงอะไร แต่รู้ว่าตั้งแต่วันนั้นเป็นต้นมา ชีวิตผมก็เปลี่ยนไปแล้ว